مقدمه ای بر GIS : مفاهیم ، ابزار ، منابع اطلاعات ،انواع تجزیه و تحلیل

 

رضا حامی [1]

 

 

کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)  از اواخر نیمه دهه 1980 با توسعه اولین نرم افزار GIS افزایش یافت . پیش از آن GIS بر روی کامپیوترهای بزرگ که پردازنده مرکزی سایر کامپیوترها بود و از نقطه نظر امروزی دارای تکنولوژی خام ومحرمانه محسوب میشد،مورد استفاده قرار میگرفت . یقیناً این سیستم اینگونه که هم اکنون در دسترس عموم است قابل دسترس نبود . در اوایل دهه 1990 دو بسته نرم افزار GIS به عنوان پیشگام، ظهور یافت ( ArcView توسط کمپانی ESRI و MapInfo توسط شرکت MapInfo Corporation) . هر دو بسته نرم افزاری تمامی ابزارهاو تواناییهای اساسی GIS را ارائه مینمود. هر دو نرم افزار ارزان و برای یادگیری آسان بودند . به نظر میرسد بسه نرم افزاری ArcView در سالهای اخیر با گام سریعتری نسبت به MapInfo توسعه یافته است و دارای جزییات و مقیاس بیشتری نسبت به گذشته است . در آغاز ، کاربرد اولیه GIS بر مبنای کامپیوتر در مسایل تجاری و دولتی بود . اماکن تجاری این نرم افزار را جهت نمایش آمار نواحی تجاری برای تحلیل مسایلی همچون انتخاب سایت و مکان تجاری ، بازارهای رقابتی و .... مورد استفاده قرار میدادند. بانگهای اطلاعاتی مشتریان ، با استفاده از این نرم افزارها محدوده جغرافیایی مشتریان خود را تعیین میکردند. موقعیت رقبا بر روی نقشه برای تجزیه و تحلیل رقابتی ثبت میشد . تکنولوژی استفاده دولتی از GIS برای نشانه گذاری نواحی همچون منطقه بندی ، تجزیه تحلیل سطوح سیل خیز و محدوده پلیس و آتش نشانی بوده است. یک مثال از سطوح دولتی شامل گسترش و توسعه شهری و ساخت و ساز بوده است که با استفاده از GIS برای تعیین نقاط توسعه جمعیتی به کار گرفته میشد . مکانهای پروژه بر روی داده های آمار جمعیتی جهت تعیین میزان سرمایه گذاری بر حسب اولویتهای نیازمندیها بنا نهاده میشود. یک مثال از چگونگی راهیابی تکنولوژی GIS به زندگی روزمره ما شامل سایتهای اینترنتی متعددی است که نقشه ها و مسیرهای رانندگی و تکنولوژی مشابه در بسیاری از اتومبیلها در اختیار ما میگذارد. حال GIS واقعا چیست و چگونه میتواند در تحقیقات به کار بیاید؟

 

مفاهیم GIS

عبارتی که بسیاری از مردم برای تعبیر GIS به کار برد (نقشه کامپیوتری) است. GIS نقشه هایی را بر روی کامپیوتر برای توصیف و اهداف تجزیه و تحلیل ایجاد می کند. GIS می تواند به برنامه ریزان و تحلیل کنندگان اطلاعات دیداری یا تصویری را برای درک بهتر الگوها و تمرکز پدیده سه بعدی کمک کند. GIS همچنین توانایی مفید به تصویر کشیدن لایه های اطلاعاتی  برای کمک به جدا سازی روابط سه بعدی بین چند سری اطلاعات را داراست . مزیت GIS نمایش چند لایه نقشه جهت تجزیه و تحلیل است . لایه های نقشه میتوانند به شکل نقطه ، خط یا ناحیه باشد . نقطه ها نشانگر پدیده ایست که یک موقعیت ویژه همچون خانه ها ، اماکن تجاری ، دانشکده ها ، مدارس و نقاط حادثه را نشان میدهد . خطوط ، نماد پدیده ای هستند که در طبیعت به صورت خطی وجود دارند مانند جاده ها و ابراه ها . نواحی دارای مرز و حدود مانند استانها ، بخشها ، کدهای پستی ، محدوده مدارس به عنوان مثال یک انستیتوی آموزشی ممکن است قصد ایجاد یک نقشه تصویری از موقعیت خانه های دانشجویان خارج از داشته باشد.

 

 این نقشه باید شامل

1-    لایه موقعیت خانه دانشجو که با نقطه نمایش داده شده است.

2-    لایه نقشه که نمایانگر خیابانها به صورت خطی است .

3-    نواحی دارای حدود و مرز مانند روستاها و شهرهای کوچک و بزرگ

هر دو نرم افزار Mapinfo و Arcview توانایی استفاده از فایلهای تصویری اتوکد را دارا هستند. نرم افزار اتوکد پرطرفدارترین شکل ترسیم ساختمان و اتاق است . ویزگیهای هر ساختمان و اتاق میتواند به شکلهای درون GIS مرتبط شود . بسیاری از انستیتوهای آموزش عالی چنین کاربردهایی را به طور گسترده مورد استفاده قرار میدهند .

 


1. عضو انجمن علمی دانشجویان دانشگاه جامعه علمی کاربردی (ساخا)